Op 4 oktober 2026 is het precies een eeuw geleden dat De Bazel aan de Vijzelstraat zijn deuren opende als hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM). Sinds 2007 is het monumentale pand de thuisbasis van het Stadsarchief Amsterdam. Het Stadsarchief grijpt het moment aan om de koloniale geschiedenis van het eigen gebouw grondig tegen het licht te houden.

Met het project De Koloniale Wereld onderzoekt het archief de netwerken van handel, financiering, plantages en migratie waarmee Amsterdam via de NHM verbonden was met Suriname en Indonesië. Het uitgangspunt is niet abstract: de tentoonstelling, die op 17 maart 2027 opent en vanaf de dag erna gratis toegankelijk is in de centrale hal van het Stadsarchief, neemt het jaar 1926, het openingsjaar van De Bazel, als vertrekpunt om te laten zien hoe welvaart in Amsterdam onlosmakelijk verbonden was met uitbuiting, gedwongen arbeid en migratie elders in het koninkrijk.

Persoonlijke verhalen vormen daarbij de ingang. Centraal staat de geschiedenis van Sanwiradji, die als tiener in 1926 vanuit haar geboortedorp Gading op Java als contractarbeider naar Suriname werd gestuurd. Zij is de overgrootmoeder van filmmaker en kunstenaar Dimitri Madimin, die haar geschiedenis en die van andere Javaanse contractarbeiders inmiddels zelf onderzoekt. Zijn onderzoeksreizen naar Amsterdam, Suriname en Java vormen de basis voor een artistieke installatie binnen het project; een manier om de grote lijnen van koloniale handel en bestuur te verbinden met individuele levens en familiegeschiedenissen die tot op vandaag doorwerken.

Het programma trapt af op zondag 4 oktober, exact honderd jaar na de opening van het gebouw, met een middag over de geschiedenis en toekomst van De Bazel. Madimin vertelt dan over zijn werk en het familieverhaal erachter, schrijver Reggie Baay spreekt over zijn grootmoeder en de contractarbeiders in Sumatra, en aansluitend voert gamelangroep Bangun Mulyo de traditionele Javaanse dans Jaran Kepang op, begeleid door gamelanmuziek, een Javaanse culturele traditie die zo terugkeert in het gebouw dat ooit het kloppend hart vormde van een onderneming die nauw verweven was met de koloniale economie in Indonesië. De middag is van 13.00 tot 16.30 uur, gratis toegankelijk, aanmelden kan vooraf.

Al enkele dagen eerder, op 1 oktober, opent in de Schatkamer van het Stadsarchief de presentatie Claim Your Space: Kewang, gemaakt in samenwerking met het Molukse magazine Marinjo. De symboliek van de locatie is bewust: de Schatkamer was ooit de kluis van de Nederlandsche Handel-Maatschappij. Waar destijds waarde uit koloniale handel werd opgeborgen, staat nu de waarde van de Molukse gemeenschap centraal. De presentatie belicht het Molukse principe sasi — het bewaken van evenwicht in het gebruik van land en zee — en brengt via rituelen, portretten van Amsterdamse Molukkers en werk van makers het spanningsveld in beeld tussen de rijkdom die Molukse grondstoffen Amsterdam brachten en het geweld en de uitbuiting die daarmee gepaard gingen op de Molukken.

Met beide initiatieven wil het Stadsarchief het eeuwfeest van De Bazel gebruiken om niet alleen de architectuur en betekenis van het iconische pand te vieren, maar ook de minder zichtbare geschiedenissen zichtbaar te maken die er onlosmakelijk mee verbonden zijn — geschiedenissen die van Amsterdam via Suriname en Indonesië tot de Molukken reiken, en die vandaag nog voelbaar zijn in de gemeenschappen die eruit voortkwamen.

Zondag 4 oktober 2026, 13.00–16.30 uur, Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32. Gratis toegang. Claim Your Space: Kewang is vanaf 1 oktober te zien in de Schatkamer. De Koloniale Wereld opent op 17 maart 2027.