Okweekelahi ominambo: uupyakadhi moshitopolwa shaShikoto

Pomimvo 1940, omukiintu gwedhina Valerie Hunter-Gordon gwokoEngland ngoka a li naanona yatatu okwa li a loloka ominambo dhiilapi ndhoka hadhi yogwa, nonkene okweya po nondunge yominambo ndhoka hadhi ekelwahi nohadhi longithwa owala lumwe. Ondunge yominambo ndhoka oya pandika nokutulwa miilonga pambalewa mo1948 nomumvo gwa landula ko oofabulika odha tameke okulonga ominambo ndhoka dhokweekelwahi. Mongashingeyi opwa […] The post Okweekelahi ominambo: uupyakadhi moshitopolwa shaShikoto appeared first on The Namibian.

Okweekelahi ominambo: uupyakadhi moshitopolwa shaShikoto

Pomimvo 1940, omukiintu gwedhina Valerie Hunter-Gordon gwokoEngland ngoka a li naanona yatatu okwa li a loloka ominambo dhiilapi ndhoka hadhi yogwa, nonkene okweya po nondunge yominambo ndhoka hadhi ekelwahi nohadhi longithwa owala lumwe.

Ondunge yominambo ndhoka oya pandika nokutulwa miilonga pambalewa mo1948 nomumvo gwa landula ko oofabulika odha tameke okulonga ominambo ndhoka dhokweekelwahi.

Mongashingeyi opwa pita omimvo 70, ashike ondunge ndjoka kwa li ya talika ko ongomukalo omuwanawa oye eta uupyakadhi momidhingoloko unene tuu moshitopolwa shaShikoto.

Ester Sheekeni, gwomOmuthiya ngoka e na okanona komumvo gumwe okwa popi kutya ominambo ndhoka odha ninga uupyakadhi uunene uuna a yi komukunda gwawo kOkakoko.

Inashi fa mondolopa moka aakalimo ye na omandoloma giiyagaya, Sheekeni okwa popi kutya komukunda oha kambadhala omukalo omuhwepo okweekelahi ominambo ndhoka.

“Komukunda, ohandi fulu elambo opo ndi fumvike ominambo ndhoka. Uuna tandi shuna kondoolopa opo handi file elambo ndyoka,”osho a hokolola ngaaka.

Shoka a hokolola otashi gandja ethano lyonkalo yuupyakadhi wenyateko lyomidhingoloko moshitopolwa shaShikoto, moka mwa ndhindhilikwa enyateko lyomudhingoloko nominambo ndhoka hadhi ekelwahi, naashoka otashi dhigupaleke omilandu dhokukondolola enyateko lyomidhingoloko moshitopolwa.

Elondodho ndyoka olyi li molopota yomakonakono gomudhingoloko kohi yolopota tayi ithanwa Strategic Environmental Assessment ndjoka opo ya pitithwa kombinga yoshitopolwa shaShikoto, kombinga yomathaneko gelongitho lyevi moshitopolwa.

Olopota ndjoka oya totha mo ominambo ndhoka hadhi ekelwahi onguupyakadhi uunene wa taalela oshitopolwa shoka.

Uupyakadhi wominambo dha nyateka owa konekiwa unene miikandjohogololo ngaashi gwaNyaanya, mOniipa osho wo mOnayena.

Olopota ndjoka oya popi kutya ompumbwe yomahala nenge omandoloma giiyagaya osho shimwe shomuupyakadhi mboka tawu etitha aakwashigwana ye ekelehi iiyagaya pomahala inaaga pitikwa, moshitopolwa shaShikoto.

Olopota oya popi kutya ominambo ndhoka olundji ohadhi adhika dhe ekelwahi pomahalandjandja, popepi nomikanka, momilamba osho wo pomahala giiyagaya ngoka inaa ga silwa oshimpwiyu.

Olopota ndjoka oya popi kutya ominambo ndhoka hadhi longithwa lumwe, ohadhi kala nonyata yaanona nolundji ohadhi ekelwahi pomahala gomeya, naashoka ohashi eta onkalo ya nika oshiponga noonkondo komeya ngoka ge li po osho wo komeya gokohi yevi ngoka wo haga vulu okulongithwa kaantu nokiimuna.

Aanawino miipambele yomidhingoloko mboka ya kutha ombinga mokweetapo olopota ndjoka oya gandja elondodho kutya iikwaplastika niilongithomwa yominambo ndhoka ihayi nyanyulwa po mbala mevi.

Olopota oya popi kutya iilongithomwa yominambo ndhoka oya kwatelamo iikwaplastika mbyoka hayi vulu okukala mevi uule woomvula dha konda po500 opo yi nyanyulwe po mevi.

Olopota oya popi kutya onkalo yiiyekelwahi moshitopolwa shaShitoko otayi etitha ohenda komudhingoloko, okutala wo kutya omwaalu gwaantu otagu indjipala naashoka osho unene tashi dhigupaleke onkalo.

Okweekelahi ominambo osho wo iiyagaya momudhingoloko osha nika oshiponga molwashoka ohashi vulu okweeta oshiponga nenge uupyakadhi kaakwashigwana momudhingoloko.

Opo uupyakadhi mboka wu kandulwepo, olopota ndjoka oya gandja omathaneko gaashoka shi na okuningwa po moshitopolwa osho wo moondolopa opo ku hwepopekwe onkalo.

Olopota oyi indile opo oondolopa nelelo lyoshitopolwa ya kuthe ko oongaku mokunkondopeka omulandu gwokukondolola iiyagaya osho wo okututa po iiyagaya, tashi ningwa pakwathelo nopalongelokumwe naakwashigwana osho wo oshikondo shopaumwene.

Oyi indile opo kweetwe po omilandu dhokuhanagulapo iiyekelwahi mbyoka ihaayi vulu okulongululwa ngaashi ominambo ndhoka hadhi ekelwahi osho wo iikwathitho yaakiintu.

Olopota ndjoka oya gandja wo omayele opo kuningwe iikonga yomayelithilo gokuhwahwameka aakwashigwana kombinga yontseyo yonkalo ohwepo yokweekelahi ominambo opo ku gamenwepo omudhingoloko.

Olopota oya londodha kutya ngele uupyakadhi wokweekelahi ominambo ndhoka momudhingoloko owa kala inaawu kandulwapo nena otashi ke eta onkalo ya nayipala koonzo dhomeya, uupyakadhi kuundjolowele woshigwana osho wo komudhingoloko moshitopolwa shoka shaShikoto.

Omupopiliko gwelelo lyoshitopolwa shaShikoto, Petrus Nehale okwa popi kutya inaya yakula omanyenyeto okuza kaakalimo yomomudhingoloko gwaNayena shi na sha nompumbwe yoondoloma dhiiyagaya nenge shi na sha nonkalo yominambo dha nyatakana.

Nehale okwa popi kutya oondoloma dhiiyagaya odha andjaganekwa nomudhingoloko nohaya shilipaleke aluhe kutya iiyagaya mbyoka oya tilwahi.

“Otuna oondolopa dhiiyagaya dhoshigwana, nomwedhi kehe ohatu ke dhi kutha iiyagaya,”osho a popi ngaaka.

Okwiindile aakalimo ya longithe oondoloma ndhoka dhi li momudhingoloko osho wo okukwathela mokushilipaleka kutya omudhingoloko gwawo ogwa yela.

Omunandjungu miipambele yomidhingoloko Freddy Koujo gwomondolopa ya-Aminius okwa popi kutya okukandulapo uupyakadhi wokweekelahi ominambo otashi pumbwa elongo lyoshigwana osho wo eitulemo lyokukondolola iiyagaya.

“Ashike oondolopa nadho odha pumbwa okwiitulamo mokwiilapo iiyagaya, oku yi fala osho wo oku yi kwata nawa,”osho a popi ngaaka.

Okwa popi kutya okukondolola iiyagaya olundji ihaku talika ko nomeho omanene molwashoka okwa talika ko koyendji ongomayakulo ngoka ihaaga eta sha shomondjato sha kola.

“Ohaku longithwa lela oshishona mokugamenenapo omudhingoloko molwashoka iiyagaya olundji oya talika ko ongongeshefa ihaayi eta sha mondjato,”osho Koujo a popi ngaaka.

The post Okweekelahi ominambo: uupyakadhi moshitopolwa shaShikoto appeared first on The Namibian.